






Бангидевона
Datura stramonium L.
Identifier
CSTR: UZ113.45.PL.Datura.stramonium.IBUz.00058
Ўсимлик тавсифи.
Solanaceae оиласига мансуб бир йиллик 100-120 см баландликда ёқимсиз ҳидли ўсимлик. Илдизи шохланган, урчуқсимон. Поялари силлиқ, тик турувчи, айрисимон шохланган. Новдалари, барг бандлари ва ўтказувчи боғламлари юмшоқ тукланган. Барглари кетма-кет, бандли, тухумсимон, ўткирлашган, асосида понасимон торайган. Юқориги ёш барглари кучли тукланган. Барг япроғи узунлиги 25 см гача, эни 20 см гача, устки томони яшил, остки қисми оч-яшил бўлиб, боғламлари жуда сезиларли чиқиб туради. Гуллари йирик (узунлиги 8-10 см), якка. Косачабарглари гултожибаргдан 2 баравар қискароқ, беш тишли. Гултожибарги оқ рангли, узунлиги 12 см гача, найчали-воронкасимон, эгилган жойи бурушган, кенг, беш бўлакли. Меваси – тухумсимон кўсак, кўп сонли қаттиқ ва қалин тиканлар билан қопланган, чатнайдиган тўрт бўлаклари. Уруғлари узунлиги 3-3,5 мм, қора, майда, юмалоқ-буйраксимон, ён томонларидан сиқилган. Июндан то кузгача узоқ вақт гуллайди. Июль ойида мевалайди.
Ўсиш жойи. Тарқалиши.
Рудерал ўсимлик бўлиб, уйларнинг яқинида, уюмларда, ташландиқ жойларда ўсади. У Тошкент, Самарқанд, Андижон ва Сурхондарё вилоятларида, шунингдек, Қорақалпоғистонда учрайди.
Кимёвий таркиби.
Барча органлар таркибида алкалоидлар, асосан, гиосциамин, атропин, скополамин мавжуд: баргларда – 0,23-0,37%, пояларда – 0,06-0,24%, илдизларда – 0,12-0,27%, гулларда – 0,13-1,9%, уруғларда – 0,08-0,22%. Бундан ташқари, бангидевона баргларида 0,04% гача эфир мойи, 0,1% гача каротин ва 1,7% танинлар бор. Бангидевона уруғлари таркибида 17-25% ёғли мой мавжуд бўлиб, улар таркибига линолеин – 45%, олеин – 40%, пальмитин – 12%, стеарин – 2% ва лигноцерин кислоталари киради.
Хом ашёни йиғиш ва унинг сифати.
Асосан бангидевонанинг барглари гуллаш босқичи бошланишидан то мева ҳосил бўлган вақтгача, яъни кеч кузгача, ўсимликнинг вегетация даврида 3-4 марта йиғиб олинади. Бу ўсимликнинг хом ашёсини йиғишда муайян эҳтиёт чоралари талаб қилинади. Масалан, бу ўсимликни қўллар билан ушлаш мумкин эмас ва хом ашёни йиғишда қўлқоплардан фойдаланиш зарур. Йиғилган хом ашёни уйда ва айниқса печларда қуритиш мумкин эмас.
Фармакологик хусусиятлари ва тиббиётда қўлланилиши.
Бангидевона даволовчи таъсири гиосциамин ва бошқа алкалоидларнинг холинолитик, оғриқ қолдирувчи фаолиятига боғлиқ. Бангидевона баргларига асосланган препаратлар тутқаноқли йўталда ва бронхлар мушакларининг спазмларини юмшатиш учун самарали таъсирга эга.
Анъанавий тиббиётда қўлланилиши. Бангидевона азалдан заҳарли ва доривор ўсимлик сифатида танилган. Ўрта асрларда Европада бангидевона барглари оғриқ қолдирувчи восита сифатида ишлатилган. Дунёнинг кўплаб мамлакатларида халқ табобатида у руҳий ва асаб касалликлари, сурункали ва ўткир бод, невралгия, шунингдек, нафас қисилиши учун ишлатилган.
Огоҳлантириш!
Бангидевона заҳарли ўсимлик бўлиб, ундан фойдаланиш алоҳида эътибор талаб қилади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1. Акопов И.Э. Важнейшие отечественные лекарственные растения и их применение. – Ташкент: Медицина, 1990. – 446 с.
2. Алимбаева П.К., Гончарова А.В. Дикорастущие лекарственные растения Киргизии. – Фрунзе: Илим, 1971. – 98 с.
3. Атлас ареалов и ресурсов лекарственных растений. – М.: ГУГК, 1983. – 340 с.
4. Биологические особенности и распространение перспективных лекарственных растений //Под редакцией Т.А.Адылова. – Ташкент: Фан, 1981. –158 с.
5. Биологически активные вещества растительного происхождения. Б.Н. Головкин, Р.Н. Руденская, И.А. Трофимова, А.И. Шретер – в 3 томах. М.: Изд-во Наука, 2001. – 764 с.
6. Борисова Н.А., Шретер А.И. К методике определения запасов и картирования ресурсов лекарственного растительного сырья // Раст. ресурсы. – Ленинград: Наука, 1966.– Т. 2. – Вып. 2. – C. 271-277.
7. Ботанико-фармакогностический словарь // Под ред. Блиновой К.Ф. – М.: Высшая школа, 1990. – 272 с.
8. Гаммерман А.Ф., Кадаев Г.Н., Янценко-Хмелевич А.А. Лекарственные растения (растения-целители). – М.: Высшая школа, 1984. – 400 с.
9. Гесь Д.К., Горбач Н.В. Лекарственные растения и их применение. – Минск: Наука и техника, 1977. – 552 с.
10. Государственная Фармакопея СССР // 11-е изд. – М.: Медицина, 1989. – 398 с.
11. Государственный реестр лекарственных средств. Официальное издание: в 2 т.- М.: Медицинский совет, 2009. – Т.2, ч.1 – 568 с.; ч.2 – 560 с.
12. Губанов И.А., Киселёва К.В., Новиков В.С., Тихомиров В.Н. Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. – М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2004. – Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). –164 с.
13. Лесиовская Е.Е., Пастушенков Л.В. Фармакотерапия с основами фитотерапии. Учебное пособие. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – 592 с.
14. Палов М. Энциклопедия лекарственных растений». Под ред. канд. биол. наук И.А. Губанова. – М.: Мир, 1998. – 467 с.
15. Растительные лекарственные средства Абу Али ибн Сино (Авицены). Справочник // Под редакцией Ш.Б.Иргашева. – Ташкент: Абу Али ибн Сино, 2003. – 457 с.
16. Хожиматов К.Х., Хожиматов О.К. Собиров У.А. Сборник правил пользования объектами лекарственных, пищевых и технических растений. Ташкент: «Янги аср авлоди», 2009. – 171 с.
17. Adams, Jr., James D.; Cecilia Garcia. Spirit, Mind and Body in Chumash Healing // Evidence-based Complementary and Alternative Medicine. – 2005. Vol. 2, № 4. – P. 459-463.
18. www.ipni.org
19. https://www.greeninfo.ru
20. http://lektrava.ru
21. http://manual-plants.com.ua/section/opisanie-rasteniy
22. http://pharmspravka.ru
23. http://www.fito.nnov.ru
24. http://n-retsept.ru
25. www.plantarium.ru
26. http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:314738-2
27. http://www.theplantlist.org/
28. http://www.u-lekar.ru/
29. http://100trav.su/
30. http://greenerydom.ru/durman.php
31. https://herbalpedia.ru/catalog/durman-obyknovennyj/
32. https://mag.org.ua/rast/trava146.html
33. https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/636821
https://cstr.cn/UZ113.45.PL.Datura.stramonium.IBUz.00058


РУ