





Ровоч
Rheum maximowiczii Losinsk.
Identifier
CSTR: UZ113.45.PL.Rheum.maximowiczii.IBUz.00029
Ўсимлик тавсифи.
Ровоч Polygonaceae оиласига мансуб кўп йиллик ўсимлик. Илдизпояси қалин, пояси асосида зангли-қўнғирранг барг қинлари билан зич қопланган. Пояси баргсиз, кучли, баландлиги 40-100 см ва йўғонлиги 8-20 мм, бирмунча зичроқ майда безчалар билан қопланган, камроқ деярли силлиқ, пастки қисмида яссиланган, қизғиш, юқори ярмида тўпгуллари қисмида кўп шохланган, катта пирамидасимон тўпгулни ҳосил қилган 450 бурчак остида чиққан новдаларга эга. Барча барглари илдизбўғзили, йирик, қисқа, яссиланган, одатда безчали бандларга эга, пластинкадан 2-3 баравар қисқароқ; барг пластинкаси узунлиги 18-50 см ва эни 20-60 см, юмалоқ-буйраксимон, четлари бироз тўлқинсимон, асоси буйраксимон, остки қисмида учта асосий томирлари буртиб чиққан, икки томонидан ёки фақат чеккаси бўйлаб ва остки қисмидаги томирлар бўйлаб майда безчалар билан зич қопланган. Гуллари пастки учдан бир қисмида ёки ярмида тутам бўлиб узун гулбандда жойлашган. Гулқўрғон баргчалари деярли бир хил, узунлиги 3 мм ва эни 1 мм, яшил рангга эга. Мевалари йирик, кенг овалсимон, узунлиги 15-20 мм ва эни 10-15 мм, ёнғоқчаси тухумсимон, буришган, бинафша жигаррангда; қанотлари ёнғоқчасининг энига тенг ёки бироз торроқ, бинафша-қизил рангда, асоси ва учуи қисмида юраксимон, ўйиқли, томири четидан 0,5-1 мм узоқликда ўтади.
Май-июль ойларида гуллайди ва мевалайди.
Ўсиш жойи. Тарқалиши.
Тошкент, Самарқанд, Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятларининг ўрта тоғ минтақасида ўтли ёки шағалли қияликларда учрайди.
Хом ашёни йиғиш ва унинг сифати.
Доривор мақсадларда уларнинг илдизлари, илдизпоялари, барг бандлари, поялари ва ўсимлик шарбати йиғилади.
Кимёвий таркиби.
Илдизларда углеводлар, феноллар, фенолкарбон кислоталар, катехинлар, катехин полимерлари, катехингаллат, галлокатехин ва унинг галли эфири, танинлар, кумаринлар, лейкоцианидинлар, антрахинонлар мавжуд. Ровоч поясида C, А, Е, B1, B2, B6, B12 витаминлари мавжуд. Барг бандида органик кислоталар (олма, шовул кислоталари), шакар, клетчатка, гемоцеллюлоза, пектинлар топилган. Поясида микроэлементлар сақланади: натрий, калий, магний, темир, йод. Меваларида танинлар учрайди.
Тиббиётда қўлланилиши.
Анъанавий тиббиётда ровочни ёш барг бандлари ва поясини ёки улрдан тайёрланган янги шарбати ёки компоти ва кисели мустаҳкамловчи, кам қонликка қарши, иситма туширувчи ва қон босимини туширувчи восита сифатида ишлатиш тавсия этилади. Шунингдек, паст кислотали гастрит, гепатит, холангит, ўт пуфаги йўлларининг дискинезияси, сил касаллиги, бавосил, сурункали ич қотиши, анемия, гипертония, полиартрит, безгакли ҳолатларда ундан фойдаланиш тавсия этилади. Бунда иштаҳа ва умумий ҳолат яхшиланади, оғриқ камаяди, қон босими пасаяди, қонда эритроцитлар ва гемоглобинлар сони кўпаяди ва нажас нормаллашади.
Ровочни ёш барг бандлари ва пояларини қуёшда қуритиб, қуруқ жойда сақлаш керак. Қуйидаги рецепт бўйича қуритилган поялардан кайнатма тайёрланади: 2 ош қошиқ қуритилган ровоч поясига (20-30 г) 1-1,5 стакан (200-250) қайнатилган сув билан қуйилади ва паст оловда 30 дақиқа давомида қайнатилади. Гипертензия, бурун ва ички қон кетишларда ҳамда камқонликда ровоч дамламаси тавсия этилади. Замонавий тиббиёт ровоч таркибидаги органик кислоталар ва витаминлар (биринчи навбатда С витамини) борлиги туфайли уни атрофик ва паст кислотали гастрит билан оғриган беморлар учун фойдали деб ҳисоблайди. Ошқозоннинг секретор функциясини оширади, иштаҳани яхшилайди, ошқозон шиллиқ қавати капиллярларининг қаршилигини оширади. Ровоч, шунингдек, жигарнинг антитоксик функциясини яхшилайди ва гипертониянинг енгил формалари бўлган беморлар учун фойдалидир. Таркибида клетчатка ва пектин миқдори юқори бўлганлиги сабабли ровоч ошқозоннинг ҳазм қилиш функциясини яхшилайди, шунинг учун уни ич қотиши бўлган қарияларга тавсия этилади.
Безгакли иситмада ровоч поя ва барг бандларининг шарбати ичилса, ҳароратни пасайтиришга ёрдам беради. У токсинларни зарарсизлантирганлиги сабабли юқумли шамоллашнинг заҳарли таъсирини пасайишига олиб келади.
Калий миқдори юқори бўлганлиги сабабли юрак хасталиги билан оғриган беморлар учун фойдалидир. Бу унинг сийдик ҳайдовчи таъсири билан боғлиқ. Ёввойи ва маданийлаштирилган ровоч сабзавот экини сифатида кенг экилади. Ишлатишдан олдин ёш барг бандлари ёки пояси устки қисмидан тозаланади, алоҳида бўлакларга бўлинади ва таъмга кўра тузланади. Ёш ва сувли новдалари аччиқ-нордон таъмга эга, етук ва сувли поялари бироз нордон-ширин таъмга эга.
Ровочнинг ёш тозаланган новдаларидан мураббо, компотлар, салатлар, кисел, шарбатлар, сабзавотли шўрва, мармелад, шакарли мевалар ва бошқа маҳсулотлар тайёрланади.
Огоҳлантириш.
Ровочни паст кислотали гастрит ёки ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак яраси билан оғриган беморларга оч қоринга бериш мумкин керак. Ушбу беморларда уни қабул қилгандан 10-15 минут ўтгач қаттиқ ошқозон оғриғи кузатилади.
Ровоч пояларида кўп миқдордаги шовул кислотаси мавжуд бўлиб, у организмда кальций тузлари билан кимёвий реакцияларга киришади ва эримайдиган тузлар – оксалатларни ҳосил қилади. Ичакда оксалатлар ҳосил бўлганда ичакдаги кальций тузларининг сўрилиш жараёни бузилади, бир вақтнинг ўзида шовул кислотаси қонга сўрилгандан кейин кальций билан осон боғланади ва шу билан қондаги оксалатларнинг концентрациясини оширади. Бу жуфт қалқонсимон безларининг гипофукнцияси билан оғриган беморлар, шунингдек, болалар ва ҳомиладор аёллар учун жуда хавфли бўлиб, кальций етишмовчилиги натижасида мушакларнинг томир тортишиб қисқариши, қон ивишининг бузилиши ва одатдаги суяк синишлари (ровочни узоқ қабул қилганда) келиб чиқиши мумкин. Қонда оксалат миқдорининг ошиши буйракда тошларнинг пайдо бўлишига олиб келади.
Ровоч илдизининг препаратларини ҳомиладорлик ва ичакдаги ўткир яллиғланишда ичиш ман этилади.
Рецепт. 1/2-1 стакан қайнатилган сувда 2 ош қошиқ қуритилган ровоч пояси 30 дақиқа давомида қайнатилади. Гипертензия, бурун ва ички қон кетиш ҳамда камқонликда қабул қилинади.
Фойдаланилган адабиетлар рўйхати:
1. Акопов И.Э. Важнейшие отечественные лекарственные растения и их применение. – Ташкент: Медицина, 1990. – 446 с.
2. Алимбаева П.К., Гончарова А.В. Дикорастущие лекарственные растения Киргизии. – Фрунзе: Илим, 1971. – 98 с.
3. Государственная Фармакопея СССР // 11-е изд. – М.: Медицина, 1989. – 398 с.
4. Государственный реестр лекарственных средств. Официальное издание: в 2 т.- М.: Медицинский совет, 2009. – Т.2, ч.1. – 568 с.; ч.2. – 560 с.
5. Кароматов И.Д. Простые лекарственные средства Бухара 2012. – 888 с.
6. Кароматов И.Д., Бадриддинова М.Н. Сочетание фитопрепаратов с современными медикаментами (обзор литературы – Современная наука- обществу XXI века. Книга 2 Ставрополь «Логос» 2015, глава VI. – С. 181-202.
7. Коршенко Л.О., Долгова Т.Г, Медведева Е.В., Филонова О.В. Оценка химического состава и технологических свойств листьев ревеня как нового ингредиента пищевых продуктов с функциональными свойствами – Тихоокеанский мед. журн. 2009, 1. – С.97-99.
8. Лесиовская Е.Е., Пастушенков Л.В. Фармакотерапия с основами фитотерапии. Учебное пособие. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – 592 с.
9. Растительные лекарственные средства Абу Али ибн Сино (Авицены). Справочник // Под редакцией Ш.Б.Иргашева. – Ташкент: Абу Али ибн Сино, 2003. – 457 с.
10. Хожиматов К.Х., Хожиматов О.К.. Собиров У.А. Сборник правил пользования объектами лекарственных, пищевых и технических растений. Ташкент: «Янги аср авлоди», 2009. – 171 с.
11. Хожиматов О.К. Лекарственные растения Западного Тянь-Шаня (в пределах Республики Узбекистан). Автореф. дис. … докт. биол. наук. – Ташкент. 2008. – 40 с.
12. Cuellar M.J., Giner R.M., Recio M.C., Manez S., Rios J.L. Topical anti-inflammatory activity of so-me Asian medicinal plants used in dermatological disorders – Fitoter. 2001, Mar., 72(3). – рр. 221-229.
13. Khojimatov O.K. Medicinal plants of Uzbekistan: their past, present and future // Food and Food Ingredients Journal of Japan Vol. 224, 2019. №.2 pp. 201-207.
14. Komakine Nozomi, Takaishi Yoshihisa, Honda Gisho, Ito Michiho, Takeda Yoshio, Kodzhimatov Olimjon K., Ashurmetov Ozodbek. Indole alkaloids from Rheum maximowiczii. Natural medicines 59(1), 2005. pp. 45-48.
15. Olim K. Khojimatov, Dilovar T. Khamraeva, Alisher N. Khujanov, Rainer W. Bussmann. An overview of Ethnomedicinal plants of Uzbekistan. Ethnobotany Research & Applications 20:08 (2020) // Published: 21.06.2020, http://dx.doi.org/10.32859/era.20.08.1-19
16. Yasuhiro Shikishima, Yoshihisa Takaishi, Gisho Honda, Michiho Ito, Yoshio Takeda, Olimjon K. Khodzhimatov, and Ozodbek Ashurmetov. Phenylbutanoids and stilbene derivatives of Rheum maximowiczii. Phytochemistry. №56, 2001. рp. 377-381.
17. www.ipni.org
18. https://www.greeninfo.ru
19. http://lektrava.ru
20. http://manual-plants.com.ua/section/opisanie-rasteniy
21. http://pharmspravka.ru
22. http://www.fito.nnov.ru
23. http://n-retsept.ru
24. www.plantarium.ru
25. http://www.theplantlist.org/
26. http://www.u-lekar.ru/
27. http://100trav.su/
28. http://colourmaster.ru/reven-maksimovicha.html
29. https://narmed24.com/lekarstvennye-travy/28185-reven-maksimovicha.html
30.https://bstudy.net/631951/estestvoznanie/reven_maksimovicha
https://cstr.cn/UZ113.45.PL.Rheum.maximowiczii.IBUz.00029


РУ